Psst, heb je 't al gehoord...?

Roddelen roept bij de meesten van ons negatieve associaties op. Het is kwaadsprekerij, het sluit mensen uit, het hoort niet, het is onvolwassen. In gesprekken met klanten hoor ik vaak: in plaats van over elkaar, moeten we meer met elkaar gaan praten. Tegelijkertijd maken de meesten van ons zich er regelmatig schuldig aan. Vóór u zich wilt vrijpleiten: het schijnt dat wij in Nederland tot de top behoren als het om roddelen gaat: wij besteden er maar liefst een kwart van onze werktijd aan... En nog wat onderzoeksresultaten: gesprekken onder mannen gaan voor 63% op aan sociale onderwerpen. Vrouwen halen een percentage van 70%. Mannen, voordat jullie opgelucht ademhalen: jullie zetten de roddel vaker in om jezelf in een positief daglicht te plaatsen ten nadele van de ander.

Hoe kan het toch dat we dit in die mate blijven doen, terwijl we steeds zeggen dat we het niet meer moeten willen?

Vanuit evolutionair perspectief kun je zeggen dat ons roddelen dezelfde functie vervult als het vlooigedrag bij hogere primaten. Het vlooien dient vooral een sociaal doel. Het schept verbinding en werkt ontspannend. Nu zit er een bovengrens aan de tijd die aan het vlooien besteed kan worden, dat is zo'n 20% van de waaktijd. De overige tijd is nodig om voedsel te zoeken, een slaapplek te bouwen en kinderen te beschermen. Ook wij blijken zo'n 20% van onze wakkere uren te besteden aan het informeel praten met anderen (nee, vergaderingen tellen niet mee..). Met de taal als instrument, hebben wij wel een groter bereik.

Naarmate de groepen waarin onze voorouders leefden groter werden, kwam de begrenzing van onze hersencapaciteit in zicht. Onderzoek bracht evolutiebioloog Robin Dunbar tot het zogeheten 'Dunbar's number': onze hersenen kunnen een groepsgrootte van ongeveer 150 mensen aan. Dit is de maximum groepsgrootte waarin iedereen elkaar kan kennen en aanspreken. Dit vinden we terug in organisaties: bij minder dan 150 mensen kunnen zaken nog goed informeel georganiseerd worden. Daarboven wordt het karakter hiërarchischer en nemen de formele regels toe.

In organisaties is het bijhouden van wat anderen doen en nalaten in het algemeen heel belangrijk. Mensen willen zichzelf handhaven en hun positie behouden of verbeteren en in dat kader is het relevant om te weten hoe collega's presteren, waar de leiding naartoe wil, hoe je zelf ligt bij anderen en wie er aan het klimmen en dalen zijn. Informatie die door middel van roddelen met elkaar wordt uitgewisseld. Roddelen is een vorm van netwerken, waarin vaak standpunten worden uitgewisseld en gemeenschappelijkheid wordt gezocht. Veel roddel is ook een onderzoek naar de diepere motieven en drijfveren van anderen, naar waar hun loyaliteit ligt en waar ze op uit zijn.

In tegenstelling tot wat wij wellicht denken is kwaadaardig geroddel geen wijdverbreid verschijnsel. Het roddelcircuit lijkt een zelfreinigend vermogen te hebben. Roddelaars die een ander bekritiseren omdat ze duidelijk een sociale norm overtreden hebben, worden meestal positief gewaardeerd. Zo'n roddel dient als waarschuwing en helpt ons om te bepalen wie we kunnen vertrouwen en wie niet. Kwaadsprekerij, dat wil zeggen onware roddels worden in het algemeen niet op prijs gesteld. Op zo'n moment beseffen wij meestal dat wij morgen lijdend voorwerp kunnen zijn met een leugen of halve waarheid en dat kan onze positie schaden. Een kwaadspreker vindt daarom meestal weinig gehoor. De minste waardering kunnen wij opbrengen voor mensen die met hun geroddel anderen neerhalen ter meerdere eer en glorie van zichzelf. In dat geval heeft het geroddel vaak een boemerangeffect en blijken wij over een heel scala aan gedragingen te beschikken om de roddelaar op zijn plaats te zetten.

Roddels in organisaties zijn onvermijdelijk en ze kunnen vaak gepaard gaan met een verpeste werksfeer en slechte samenwerkingsrelaties. In zo'n geval spreken we van een roddelcultuur. Dat is door geen formele regel of gedragscode uit te bannen. Er is dan op een fundamenteler niveau iets nodig, de oorzaak moet achterhaald worden en de dialoog op dat diepere niveau kan mensen weer veilig doen voelen en ontspanning brengen.

Roddelen zorgt ook voor groepsbinding en geeft individuen het gevoel van 'erbij horen'. Voor de sociale wezens die wij zijn is het praten over het functioneren van anderen net zo typerend als het lopen op twee benen. Roddelen is een informeel controlemechanisme, het draagt bij aan de instandhouding van de groep door het verspreiden van de tradities en geschiedenis van de organisatie en het helpt persoonlijke banden tussen medewerkers in stand te houden. Een nieuwkomer leert meer over het functioneren van de organisatie door de roddels die hem verteld worden, dan door wat er op papier in mooie bewoordingen is geschreven over doelstellingen en werkwijze. Een vitale organisatie kan niet zonder verhalen, want daarin komt het succes en falen naar voren, van individuen, van groepen en zelfs van de organisatie. Kortom: roddels uitbannen kan even desastreus zijn als het kind met het badwater weggooien.

Marian Rennenberg, Senior trainer Nieuwe Dimensies

Nieuwe Dimensies staat voor werkelijke, blijvende gedragsverandering van mensen en organisaties. Wij geloven dat inzicht in de effectiviteit van het eigen gedrag de motor is voor vernieuwing. Met onze Team APK, Sterke Punten aanpak en op maat gemaakte teamtrajecten hebben we al veel successen geboekt voor onze klanten. Wil je meer weten over dit onderwerp, of gewoon eens in gesprek? Neem dan contact op met Marian Rennenberg of met ons kantoor via (035) 538 3 538, of e-mail naar info@nieuwedimensies.nl.

Wij werken o.a. voor:

Bezoekadres


Postadres
idem als bezoekadres
T 06 - 8321 9170
E info@developmentatwork.nl
I www.nieuwedimensies.nl